Wrocław, miasto które niegdyś było ważnym punktem na mapie żydowskiego świata, po wielu latach zaniedbań zaczyna przypominać o tym ważnym elemencie własnej historii. Swój pierwotny blask odzyskała Synagoga pod Białym Bocianem. Do powiększenia i popularyzowania wiedzy przyczynia się działalność Uniwersytetu Wrocławskiego. Niewielu słyszało jednak o prawdziwym skarbie złożonym w magazynach tutejszej Biblioteki Uniwersyteckiej, świadectwie dawnej potęgi intelektualnej żydowskiego Wrocławia – Kolekcji Saravala. Przygotowywana wystawa ma nie tylko wydobyć z niepamięci ten wyjątkowy w skali światowej księgozbiór, ale też pokazać jego naturalne powiązania z dziejami miasta, mieszkańców, a szerzej również z historią judaizmu.
Pierwotnie drogocenny zbiór rękopisów i inkunabułów należał do bogatego włoskiego bibliofila Leona Vita Saravala. Po śmierci kolekcjonera księgi trafiły do Breslau (współczesnego Wrocławia) i stały się podstawą doskonałej biblioteki Żydowskiego Seminarium Teologicznego – wzoru dla wielu późniejszych uczelni kształcących rabinów. W czasie II wojny światowej kolekcja wraz z innymi zbiorami biblioteki ŻTS została skonfiskowana i przewieziona przez hitlerowców do Berlina, po kapitulacji Niemiec zbiory uległy rozproszeniu. Książki z Kolekcji Saravala odnaleziono w latach osiemdziesiątych w Bibliotece Narodowej Czech. W 2004 roku, na mocy porozumień międzynarodowych, skarby Biblioteki ŻST wróciły do Wrocławia i właścicieli – żydowskiej gminy wyznaniowej.
Kolekcja Saravala, przekazana w depozyt Bibliotece Uniwersyteckiej, jest prawdziwym reprezentantem żydowskiego świata książki. Rękopisy i pierwsze druki (inkunabuły) powstały w różnych ośrodkach na kontynencie europejskim, a niektóre poza nim – w Turcji i Algierii; najstarsze egzemplarze pochodzą z XIII wieku, najmłodsze – XIX. Stąd też księgi reprezentują trzy żydowskie tradycje – włoską, sefardyjską i aszkenazyjską oraz niemal wszystkie style pisma hebrajskiego używane przez żydowskich skrybów. Równie ciekawe jest zdobnictwo poszczególnych kart i opraw: piękne, kaligraficznie wykonane ciągi liter w niektórych księgach tworzą ozdobne wzory, zdobienia tekstu i ilustracje cieszą oczy bogactwem tematyki i żywością, świeżością barw.
Tematyka zbioru odzwierciedla w pewnym stopniu linię programową Seminarium –połączenie tradycyjnego religijnego nauczania z wykształceniem świeckim. Kolekcja w swoim obecnym kształcie zawiera zarówno różne egzemplarze Biblii, modlitewników, tekstów mistycznych jak i utwory świeckie – poematy, dzieła filologiczne, astronomiczne i filozoficzne (na szczególną uwagę zasługuje hebrajski przekład „Etyki nikomachejskiej” Arystotelesa).
Przygotowywana wystawa otwiera niezwykłą szansę przypomnienia wielkiego skarbu, który przez wiele lat leżał zapomniany w bibliotecznych magazynach. To także przywrócenie życia samemu księgozbiorowi, bo czym jest książka bez kogoś, kto mógłby ją czytać lub podziwiać?
KOLEKCJA SARAVALA. HEBRAJSKIE RĘKOPISY I PIERWSZE DRUKI WE WROCŁAWIU
Impreza towarzysząca organizowana przez:
Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej w Synagodze pod Białym Bocianem we Wrocławiu, Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich O. Wrocław i Uniwersytet Wrocławski. Projekt współfinansowany przez Miasto Wrocław
Synagoga pod Białym Bocianem / Centrum Kultury i Edukacji Żydowskiej
ul. Włodkowica 7
